Give Us This Day Our Daily Rice

Time for some BIBLE STUFF!

It amazes me how when the Lord's Prayer is translated into Visayan/Cebuano and Filipino/Tagalog, bread becomes rice.

"Give us this day our daily bread" translates as "Ang kalan-on namô sa matag-adlaw, ihatag kanamô karo'ng adlawa" and "Bigyan mo kami ngayon ng aming kakanin sa araw-araw," respectively.

While some would argue that the words "kalan-on" and "kakanin" may directly translate as "food," in the context of the original prayer where a specific staple is mentioned (i.e. bread), it should then follow that an equivalent local staple be used in the context of what is common for the people who use the languages that the prayer is translated into. In this case, rice. And as "kalan-on" (or "kan-on" in modern standard Cebuano) and "kakanin" (or "kanin" in modern standard Filipino) are actually the words for cooked rice, I believe it actually means rice in the prayer.

Nevertheless, I am well aware of how deep dissection by a lot of biblical scholars has led to the inference that the Epiousios Bread referred to in the prayer is actually the Bread of Life, the Christ Jesus. Interestingly, however, if Jesus were not Middle-Eastern (West Asian) and if the events of the New Testament had not taken place in Israel and Palestine, but in East or Southeast Asia, he would be called the "Rice of Life," which I personally have no qualms with.

Elections and Friendships

BINISAYA:

Pinili-ay og Panaghigala

Nag-anam-anam na og kaduol ang adlaw sa pinili-ay.
Daghan na kaayo'ng mga panaghigala
Ang nabungkag tungod sa kalainan sa baruganan
Ug mga kandidato'ng gidapigan.

Ang kadaugan sa atong mga manok,
Labaw pa ba g'yud og bili sa panagsu-on
Nga pila na ka-tuig gi-amumahan?

Masayon-sayon ra diay og gubâ
Pinaagi sa bulok sa atong mga baklaw
Ug sa mga hulagway nga gipatapot
Sa likod sa atong mga sakyanan?

Dili ba diay malungtaron
Ang gugma sa matuod nga higala?

Nangabuang na ta'ng tanan?
Mangligid sâ uroy ta sa Banat-i
Ug magpapaak og iring!



ENGLISH:

Elections and Friendships

The day of elections is drawing nearer and nearer.
Too many friendships
Have been shattered by differences in principles
And candidates we support.

Are the victories of our chickens
Of greater value than the bonds
That we have spent years to nurture?

Can they so easily be destroyed
By the colours of our bracelets
And the faces on bumper stickers
On the back of our cars?

Is it not resilient,
The love of a true friend?

Have we all become fools?
Let's roll down Banat-i Hill
And have cats bite us!

A Little Something About Baybayin

Bayot Pero Engineer Pod

Tibuok buntag ganina, gabasa ko bahi'g mga engineer.  Naa ma'y page sa Facebook nga gitawag og "Trust Me, I'm an Engineer!"  Gikan sa pag-bakod nako hangtod sa ting-paniudto, gasige ra ko'g agik-ik sa ilang mga letrato.  Nabuang jud ko'g kinatawa!  Ambot na lang.  Lingaw kaayo ko nila kay ila ra bitaw'ng kilaw-kilawon nang math og yaga-yagaan abi kay sayon ra kaayo para nila.  LOL!

Nakahinumdom nuon ko'g kalit adtong nahitabo sa ni-aging tuig sa akong gitrabahoan sa-una didto's Cebu.


Di jud ko makalimot ani!

Sa usa ka math skills contest...

___________________________________________________________________________

GIRL 1:

"Lupig mo namo kay naa mi'y ENGINEER sa among grupo!"

GIRL 2:

"Waaaaa!  Kami jud!  Naa mi BAYOT sa among grupo!"

BAYOT:

"ENGINEER ko, day!"

___________________________________________________________________________

Unsaon pod og masmilungtad ang iyang pagkabayot kaysa sa iyang pagka-engineer?


HAHAHAHAHAHA!

National Heroes Day

Andrés Bonifacio

José Rizal

Lea Salonga

Vicenté Hao Chin, Jr

Karyapa

Carlos P. Garcia

I'm not sure whether or not "Heroes" actually has an apostrophe (') after it.  As far as the title of this entry goes, there isn't one because I want to write it parallel to how Rizal Day and Bonifacio Day are written.  I mean, we don't say Rizal's Day or Bonifacio's Day, do we?

Wikipedia says:

National Heroes Day

This holiday is dedicated to the memory of all the nation's heroes throughout history. Observed yearly on last Monday of August, it is a regular holiday marking the Cry of Pugad Lawin by the Katipunan, led by its Supremo, Andres Bonifacio, which began the Philippine Revolution.

Iilan kaya sa ating mga Pilipino ang nakakaalam nito?

(How many of us Filipinos actually know this?)

I had a conversation with a friend a couple of years ago during this exact holiday.  He actually thought it's written with a possessive form of Hero, as in Hero's.  I was, like, "What?"  He thought it's just another holiday made for Jose Rizal, who is recognised as the greatest national hero of the Philippines.  That, of course, I do recognise, but for the sake of education, I'm calling on every single citizen of this country to be informed!

This holiday marks the day in August of 1896 when Andres Bonifacio led the beginning of the revolution against the Spanish hegemony.  It was then that members of the secret society called Katipunan ripped their tax certificates to pieces, ceremoniously separating themselves from Spain, and the skirmish between the revolutionaries and the colonial civil guards began.

However, this day doesn't just mark that instance.  This day commemorates ALL the national heroes of the Philippines -- meaning every single one that contributed to this nation's growth from the accounted time before March 16, 1521 up to yesterday.

So, yes, this day commemorates people such as the famed Lapu-Lapu, Jose Rizal himself, Benigno Aquino Jr, Francisco Dagohoy, Biki'ng Tamblot, Babaylang Karyapa and all your personal heroes who have helped this nation grow -- including Lea Salonga herself.

As for the now-dead heroes, we take the few hours this day allots to collectively remember their stories, their lives, and their invaluable contribution to the Philippines.  Not just that, let us also consider how hard they would weep if they were to rise from the ashes and see how the motherland is now being raped and robbed and tortured by inscrutable human greed and lust for power.

Alam kong maraming mga di-kanais-nais na bagay na nangyayari ngayon ay mahirap itigil.  Isa dito ay ang mabilis na pag-halo sa wikang Ingles sa mga wika ng Pilipinas, na kung saa'y nawawala na ang kaalaman sa karamihan ng mga tunay na salitang likas sa atin at napapalitan na ng mga hiram na salitang binago lang ang pagbaybay.  Kung ipagpatuloy ng kaunti ang pagbilang, kasali na rin ang napakalaking suliranin ng katiwalian sa pamahalaan, ang walang humpay na mga madugong digmaan maging laban sa mga naghihimagsikang puwersa ng komunismo o sa timog ng ating kapuluan, at ang pagharang ng pag-unlad gawa ng mga pagtatatag na sinasaisip pa rin ang panlabing-siyam na siglo.

(I know most of these less-than-desirable things happening at present are hard to press the break on.  One noteworthy problem for me is the fast integration of English into the Filipino languages, where a lot of the original words are now being forgotten and replaced by English words conveniently spelled in a Filipino manner.  To mention a few more, major problems include the despicable corruption in the government, the endless bloody battles we have -- be it the ones against the communist revolutionaries or what's happening south in the archipelago, and the quandaries that keep progressive ideas from transforming into actual solutions, caused by institutions who do everything to keep progress at bay simply because they're stuck in the 19th century.)

Gayahin natin ang halimbawa ng ating mga bayani.  Kung tayong lahat ay kikilos ayon sa mga kanais-nais na tuntuning ating nakikitang isinabuhay ng mga taong nagbibigay-sigya sa atin, maging buhay pa o hindi na, makakakita rin ng bago at mas mabuting umaga ang Pilipinas nating mahal.

(Let us emulate the examples our heroes have set for us.  If we all live according to the positive principles that we have seen the people who inspire us live by, whether or not they are still alive today, we will all see a new and better day dawn on our beloved Philippines.)

Bag-o Pa Gani

Bag-o pa gani ko ni-ingon nga di na magsige og lalis, naglalis na hinuon pod.  Ako-a man tu-od pod to'ng sala.  Manhid ra kaayo ko sa gibati nimo.  Wa nako gi-timbang ang duha ka aping.  Tanga man gud pod ko.  Na-uwaw hinuon ko da!  Aw, gikinahanglan g'yud 'to nako pod para maka-hino'ong ko sa akong mga sayop.  Pagka-daghan 'jud nako'g wa mahibaw-i.  Salamat 'jud.  Ni-samot akong pagkasiguro sa akong gugma nimo.  Karon, klaro nga naa 'ju'y hinongdan to'ng awaya.  Giganahan ko sa gigaw'san.

Wa ko kahibaw og unsaon nako pag-pasundayag sa akong gugma nimo.  Daghan kaayo'g mga pu'ong, pero mga pu'ong ra man gud na sila.  Og unsa akong tuniod nga gibati, ikaw ra man 'jud ang makahibaw kay ikaw ra man pod ang makabati.  Di iksakto nga igo ra ko mo-ingon nga gihigugma ka nako, ang imong gibati ang may naa'y hinongdan 'jud.

Nalipay ko nga gipangsulti nimo imong mga gipang-bati nako.  Na-uwauwan man gani ko, pero wa'y problema. Nalipay ra pod ko.  Lami kaayo ka paakon pero di na lang ko kay lab-as pa baya ra sa atong lalis-lalis.  Basin mo-balik imong kasubo.  Salamat kay ni-kalma ka human sa imong gipagawas nga mga hinanakit.

Naka-piyong ko sa akong gibati og nakapahiyom kay kadto tanan nagpasabot nga nahigugma ka nako.  Nagtubo pa atong gugma kay bata pa ni kaayo.  Bag-o pa kaayo ta.  Pa-paak ko sa akong wa-it, bisa'g sakit, lami gihapon.  Tam-is 'jud nang maayo nga kahumanan sa kasakit, no?

Hahahaha!

Gihigugma 'jud ka nako kaayo!  Wa na'y lain!  Ikaw ra jud ang bugto'ng nakapanag-iya sa akong kasing-kasing!

Kina-Unhang Pagsulat Sa Pinulungang Binisaya: Kinahanglan Lang Jud Ko Mopagawas Sa Akong Gibati

Nahibalo ko nga kung makabasa ka niini unya nahibalo ka usab kabahin sa panid sa usa ka mamumulit nga masabtan sa Bisaya nga "Mga Butang nga Wala'y Nagsulti Kanako Pero Nakat-onan Ko Guihapon" (Stuff No One Told Me But I Learned Anyway kung sa Ingles) ug kung nakabasa ka sa ika-12 nga binutad, mo-ingon tingali ka nga wa ko'y buot og gamay ko og utin!  Pero wa ko'y labot!  Kaugalingon ko kining akta ug isulat nako ang buot ko nga isulat, bahala na og unsa'y ikasulti ninyo!

Gisapot ko!  Gisapot ko kaayo kay tulo ka tsinelas sa silong wala na'y pares!  Ang usa, giguba ni Janggo og ang duha wala'y nakahibalo og asa.  Gi-ahak!

Malinawon man unta ko nga pagka-tao.  Giplano man gani unta nako nga ang kina-unhang pagsulat nako sa natawhang pinulungan kabahin guihapon sa URI, pero dili na jud matabang!  Dili pod ko ganahan nga sa Ingles kini nako isulat dinhi kay daghan kaayong makasabot.  Luoy intawon pod kadtong mahilo ang dagan sa ilang mga adlaw mahitungod kay nakabasa sila og maot gikan sa akong panid.

Mosulat lagi ko og maanindot nga Binisayang artikulo.  Ayaw kaguol.  Sabta lang usa ako sa pagkakaron kay ga-maot gayud ang akong buot.  Mopaingon ako sa buhatan sa akong amahan mahuman ako niini.  Magdungan kami og panihapon ug gusto ko nga humana ang akong mga nagdiling gipangbati sa pag-abot ko didto.  Gusto ko nga magmalipayon ang akong kinaiya hangtod sa pag-uli ko dinhi sa among balay.

Pasaylo-a ako nga gipang-bubo ko tanan akong mga maoton nga kalabutan.  Gusto ko gayud nga wala'y mantsa ang kadakuan sa akong adlaw.  Oo, nakabasa ka og sakto.  Bag-o pa ko nakamata.  Usa ka oras pa lang kay alas siyete sa buntag na ako nipahulay gikan sa akong adlaw gahapon.

Dinhi ko na kini humanon.  Dili ko na kini patas-an pa kay aduna pa ako'y pagabuhaton sa dili pa molarga.  Makapangutana ka og unsa?  Maligo!

Sina-Unang Artikulo sa Tagalog: Ang Pagmulat ng Pagmamahal sa Bansa sa Pamamagitan ng Pagiging Bahagi ng URI

Ito ang sina-unang artikulo ko sa wikang Pilipino.  Ginagawa ko ito upang mapatunayan sa sarili ko na kaya ko at hindi ako isa sa libo-libo sa atin na nawawalan na ng damdaming makabansa.  Ipinagmamalaki ko ang ka-ugatan ng aking mga ninuno at ang Wikang Pambansa.


Nakikiusap ako sa mga mambabasa nito na huwag akong pintasan!  Nahihirapan ako ng kaunti dahil bawat salitang minamakinilya ko ay pumupula.  Hindi ito kinikilala ng diksiyonaryong Ingles sa kompyuter ko.


Maitatanong mo sa akin kung bakit pumasok ito sa isipan ko.  Ang sagot ay hindi dahil kasali ako sa mga pangyayari no’ng ika-16 at 17 ng Disyembre.  Hindi ‘yon ang nakamulat sa mas-malalim na pagmamahal ko sa aking pagiging Pilipino, kun’di ang muling pagiging aktibo ko sa gawaing hangad sa kapayapaan kasama ang Inisyatibo ng mga Nagkakaisang Pananampalataya (URI o United Religions Initiative sa Ingles).


Mahigit tatlong taon na ako sa organisasyong ito.  Pumasok ako noong 2007 nang ma-ingganyo matapos sumali sa isa sa kanilang mga panayam na tinawag na Adhikain ng Kapayapaan sa Pagitan ng Nagkakaibang Pananampalataya (VPAR o Visions of Peace Among Religions sa Ingles).  Tatlo sa amin do’n ay tumungong makapagtayo ng isang samahan ng mga kabataang Boholano mula sa iba’t ibang mga relihiyon.  Di nagtagal ay itinayo ang tinawag naming TULAY kasama ang iilang nadagdag na mga kasapi.  Ang ibig sabihin nito kung isalin sa wika natin ay mangangahulugang “Pagtitiwala, Pag-uunawaan, at Pagkakatuto sa Pagitan ng mga Kabataan” (Trust, Understanding, and Learning Among Youth sa Ingles).  Nagsimula kami na labindalawa lamang sa grupo at ang pangunahing layunin namin bukod sa pagpapalaganap ng iminumungkahi ng pangalan ng organisasyon ay ang pagligtas ng kaligiran.

________________________________________

Dalawang taon ang lupimas nang humiwalay ako sa ama ko.  Bunga nito ay natuklap din ako mula sa URI.  Naging tahimik ako at nabuhay na may pagsasarili sa Cebu.  No’ng mga taong ‘yon, pinanatiling Buhay ang TULAY sa pamamagitan ng pagsisikap ng pinsan kong si Kristine.  Pinanguluhan n’ya ang kanilang mga gawain at sinigurong maapoy ang kaluluwa ng adhikain.


Noong Oktubre, bumalik ang alibughang anak sa kanyang ama.  Hangarin ko sa oras ng pagbalik ay maging aktibo muli sa URI at buhayin muli ang organisasyon ng aking ama na tawagi’y Mga Boluntaryo ng Kagandahang-Loob sa Bohol (BGV o Bohol Goodwill Volunteers sa Ingles).


Ang mga detalye ng kung bakit inilipat ko ang atensyon ko mula sa TULAY patungong BGV ay mahaba at ipapaliwanag ko sa ibang artikulo na.


Ilang linggo ang nakalipas at pinadala ako sa Quezon City para sumali sa ika-anim na panrehiyong kapulungan sa URI sa Timog-Silangang Asya at sa Pasipiko kung saan ay nakilala ko ang ibat ibang mga pinuno ng mga magkahambing na mga organisasyon.  Iyon ang tiyak na simula ng pagmumulat ng malalim na pagmamahal ko ng kulturang Pilipino.  Bawat isa sa mga kasabwat mula sa ibang mga bansa ay duminig sa bawat araw ng pulong suot ang kanilang mga pambansang pananamit.  Namasdan ko rin na ang aking mga damit ay may mabibigat na katangìáng pang-kanluran at walang tanda ng aking pagiging Pilipino.  Ikinalungkot ko na ang mga hinirang kong damit para sa okasyong ‘yon ay hindi gawang Pinoy at hindi kumatawan sa lahi ko.


Nagkaroon ako ng malaking katuwiran para baguhin ang ilan sa mga paningin at ugali ko sa buhay.


Simula no’n, bukod sa pagpapalaganap ng kapayapaan, naidagdag sa mga hangarin ko ang pagpapalaganap ng Pilipinong pagkakakilanlan sa mga kabataan sa halip na pumanig sa banyagang mga kaugalian at kabihasnán, kaya noong ika-16 at 17 ng Disyembre, sumuporta ang BGV bilang isa sa mga tagapanagot sa sina-unang Pambansang Kapulungan Ng Mga Kinatawang Kabataan Hinggil Sa Mabuting Pagkamámamayan (National Youth Congress on Good Citizenship sa Ingles).


Sumali din ako bilang isang kasabwat at kinagitlan ko ang galing ng ilan sa kanila sa pagsasalita ng wikang Pilipino nang walang pagkakautal ni isang beses.  Sabi ko sa sarili ko, “kung magagawa ko ang magsalita gamit ang wikang Ingles sa ganyang klaseng antas ng pagbatid at isinaalang-alang na ito ay dayuhang wika, dapat magagawa ko rin ‘yon gamit ang Tagalog at Bisaya.”


Nagsimula ako sa Tagalog at susunod nito ay Bisaya naman.